حكيم زجاجى

15

همايون نامه ( تاريخ منظوم حكيم زجاجى ) ( فارسى )

ويژگىهاى نسخه نسخهء حاضر در كتابخانهء دانشگاه پيشاور ( پاكستان ) به‌شمارهء 409 ثبت شده است . « 1 » نسخهء دومى از آن پيدا نيست ، يا من نيافتم . قطع نسخه ، امير بهادرى ( 4 ورقى ) و اندازهء آن 33 * 25 است و بر كاغذ ستبر خوقندى قديم به خط نستعليق ايرانى خوش نوشته شده است كه شامل سيصد و شصت و پنج صفحهء شش ستونى است و در هر ستون سى و يك سطر ( مصرع ) با دقت و حوصله ، جا داده شده است . بدين‌سان شمار ابيات آن بيش از سى هزار بيت برآورد مىشود . صحافى ناشيانه ، ضايعات و لكه‌ها ، پاره‌اى از واژه‌ها و سطرها را ناخوانا كرده است . كتابت يكدست به نظر نمىرسد و در برخى از صفحه‌ها خطى ناپخته ديده مىشود ، كه شايد از خستگى و بىحوصلگى نويسنده ناشى باشد . در كنارهء چند صفحه ، يادداشت‌هايى در اصلاح يا توضيح آمده كه خوانا نيست . در آغاز و پايان نسخه نامى از سراينده و كاتب وجود ندارد ، جز آن‌كه در صفحهء نخست به چنين يادداشتى برمىخوريم : اول كتاب افتاده بود ، ندانسته مىشد كه مصنّف كيست ؟ روزى در فرهنگ جهانگيرى در لغت هماورد ديده شد كه نظير آورده از حكيم زجّاجى . بعده دانسته شد كه اين كتاب زادهء طبع حكيم زجّاجى مادح صاحب ديوان صدر زنجانى بوده . چنين به نظر مىرسد كه نسخه نه‌تنها افتادگىهايى دارد ، بلكه مغشوش و گاه درهم ريخته است و گويا صفحات پراكنده‌اى از كتاب صحافى شده و به احتمالى نسخه‌اى كه به دست كاتب افتاده نقايصى داشته است . در صفحهء آخر بيت‌هاى زير به صورت نامنظم آمده است : نوشته بماند سيه بر سفيد * نويسنده را نيست فردا اميد * بپوش گر به خطايى رسى مزن طعنه * كه هيچ نفس بشر خالى از خطا نبود * هركه خواند دعا طمع دارم * زآن‌كه من بندهء گنهكارم

--> ( 1 ) منزوى ، احمد ، فهرست مشترك نسخه‌هاى خطى فارسى پاكستان ، اسلام‌آباد 1367 ، 10 / 90 - 91 .